სახეობის უსაფრთხოება: კატა

რატომ არის კატა განსაკუთრებული

წყარო: Court MH, Greenblatt DJ. Pharmacogenetics 2000;10:355-69 (კატის UGT1A6).

კატის ღვიძლს აკლია ფერმენტი UGT1A6, რომელიც ბევრ წამალს გლუკურონის მჟავასთან აკავშირებს და ორგანიზმიდან გამოყოფს. ყველა შინაურ კატას ამ გენის არამოქმედი ფორმა აქვს. ამიტომ პარაცეტამოლი კატისთვის ტოქსიკურია ნებისმიერ დოზაზე, ასპირინი კი ბევრად ნელა გამოიყოფა, ვიდრე ძაღლში. იგივე მექანიზმით ხსნიან კატის მაღალ მგრძნობელობას ზოგიერთი პირეტროიდის მიმართ, თუმცა ეს უკანასკნელი ჯერ ჰიპოთეზაა.

ცნობარში: პარაცეტამოლი (აცეტამინოფენი)

პერმეტრინი

წყარო: Boland LA, Angles JM. J Feline Med Surg 2010 (42 კატა, პერმეტრინი).

წყარო: Kelmer E et al. Israel J Vet Med 2020;75(3) (61 კატა).

წყარო: VMD (დიდი ბრიტანეთი), რჩევა პერმეტრინზე, 2014.

• კონცენტრირებული ძაღლის დასაწვეთებელი ხსნარები კატისთვის ტოქსიკურია. ძაღლის დასაწვეთებელი ხსნარები 45-65% პერმეტრინს შეიცავს. კატის მოწამვლის ყველაზე ხშირი მიზეზია, როცა ასეთ წვეთს კატას შეცდომით ასხამენ, ან კატა ახლად დამუშავებულ ძაღლს ეკონტაქტება.
• ნიშნები: კუნთების კანკალი და თრთოლა, ჰიპერესთეზია, კრუნჩხვები, ცხელება, ნერწყვდენა, ატაქსია, გაფართოებული გუგები. ჩვეულებრივ რამდენიმე საათში იწყება, ზოგჯერ 24-72 საათში.
• გამოსავალი: დროული მკურნალობით უმეტესობა გადარჩება; სხვადასხვა კვლევაში სიკვდილიანობა 0-დან 40%-მდეა.
• დამუშავებული ძაღლი კატასთან 72 საათი არ მიუშვათ.
• ზოგიერთი შამპუნი და წვეთი, რომლის ეტიკეტზე კატაც წერია, პერმეტრინს დაბალი კონცენტრაციით (დაახლოებით 1%-ზე ნაკლები) შეიცავს. ასეთი პროდუქტი გამოიყენეთ მხოლოდ ეტიკეტის მიხედვით, კნუტის ასაკის ზღვრის დაცვით.

ცნობარში: პერმეტრინი

სხვა პირეტროიდები

წყარო: Seresto Foresto 1.25 g + 0.56 g, SPC (UPD 700000105524) ↗

წყარო: Scalibor Protectorband 1.0 g, SPC (UPD 600000061275) ↗

• ფლუმეტრინი — კატაზე ნებადართულია ეტიკეტით (საყელო, იმიდაკლოპრიდთან ერთად). ამიტომ „ყველა პირეტროიდი კატისთვის ტოქსიკურია" სწორი არ არის.
• დელტამეტრინი, ციპერმეტრინი, ციფლუტრინი, D-ციფენოტრინი — გამოიყენეთ მხოლოდ იმ სახეობაზე, რომელიც ეტიკეტზე წერია. ძაღლის დელტამეტრინის საყელო კატაზე არ არის ნებადართული.

ცნობარში: ფლუმეტრინი, დელტამეტრინი

ფოსფორორგანული ნაერთები და კარბამატები

დიაზინონი, ქლორპირიფოსი, პროპოქსური, კარბარილი ქოლინესთერაზას თრგუნავს. უსაფრთხოების ზღვარი ვიწროა: ნიშნებია ნერწყვდენა, ღებინება, დიარეა, კანკალი, გუგების შევიწროება. ნუ გამოიყენებთ ერთად სხვა ქოლინესთერაზის ინჰიბიტორთან. ეტიკეტის სახეობა და დოზა ზუსტად დაიცავით.

ცნობარში: პროპოქსური

ამიტრაზი

გამოიყენეთ მხოლოდ იმ სახეობაზე და კონცენტრაციით, რაც ეტიკეტზე წერია. ძაღლის ამიტრაზის საყელო და წვეთები კატაზე ნებადართული არ არის.

პრეპარატები და ნივთიერებები, რომლებიც კატაში ტოქსიკური ან სახიფათოა

ცნობარის მონაცემებიდან: კატის ტოქსიკურობის ჩანაწერები და კრიტიკული უკუჩვენებები, თითოეული წყაროთი.

ტოქსიკურია

• ბენზოკაინი: ბენზოკაინი კატის კანზე წუთებში იწვევს მეთემოგლობინემიას.
  კატას კანზე ბენზოკაინის კრემის წასმიდან 15-20 წუთში განუვითარდა სუნთქვის უკმარისობა, ღებინება და კოლაფსი; ვენაში შეყვანილმა მეთილენის ლურჯმა მდგომარეობა გამოასწორა. ეს ეთერული ტიპის ადგილობრივი ანესთეტიკია ადამიანის ტკივილგამაყუჩებელ და კბილის ამოჭრის კრემებში, გელებსა და სპრეებში: კატაზე ბენზოკაინიანი პრეპარატები არ გამოიყენოთ.

  წყარო: Wilkie & Kirby 1988
• დიკლოფენაკი: ზღვარი დადგენილი არ არის; კატა ძაღლზე გაცილებით მგრძნობიარედ ითვლება, მათ შორის პატრონის კანიდან ალოკილი კრემის მიმართ.
  წყარო: ASPCA APCC: topical creams
• თეობრომინი: კატაზე დოზის კვლევა არ არსებობს; ძაღლის ზღვრები გამოიყენება (ერთი მიმოხილვით თეობრომინის LD50 დაახლოებით 200 მგ/კგ-ია).
  კატა შოკოლადს იშვიათად ჭამს, რადგან ტკბილს ვერ გრძნობს.

  წყარო: Kovalkovičová et al. 2009
• იბუპროფენი: კატა ძაღლზე დაახლოებით ორჯერ მგრძნობიარეა (გლუკურონიდაციის შეზღუდული უნარი).
  კატის ზღვრები შხამების ცენტრის რეკომენდაციებიდან და შემთხვევების აღწერებიდანაა, არა კვლევებიდან.

  წყარო: ASPCA APCC: feline exposures
• ნაპროქსენი: კატის მონაცემები მწირია; მიიჩნევა, რომ კატა ძაღლზე მგრძნობიარეა.
  ნებისმიერი გადაყლაპვა სერიოზულად უნდა შეფასდეს.

  წყარო: ASPCA APCC: feline exposures
• პარაცეტამოლი (აცეტამინოფენი): კატისთვის უსაფრთხო დოზა არ არსებობს: მას პარაცეტამოლის გლუკურონიდაცია თითქმის არ შეუძლია.
  ნიშნები აღწერილია 10 მგ/კგ-დან (ტაბლეტის ნაწილი), ერთ აღწერაში ამ დოზაზე სიკვდილიც.

  წყარო: MSD Vet Manual 2024
• პერმეტრინი: ძაღლის პერმეტრინიანი პრეპარატი კატაზე არასოდეს გამოიყენოთ.
  თითქმის ყველა მოწამვლა ძაღლის კონცენტრირებული spot-on-ია (40-65% პერმეტრინი), კატას შეცდომით წასმული; შეიძლება საკმარისი იყოს ახლახან დამუშავებულ ძაღლთან ახლო კონტაქტიც. ასეთ დროს კატა დაბანეთ რბილი შამპუნით და დაუყოვნებლივ მიიყვანეთ სამკურნალოდ; ინტენსიური მკურნალობით კატების უმეტესობა გამოჯანმრთელდება. კატისთვის კანზე უსაფრთხო დოზა დადგენილი არ არის.

  წყარო: VMD SPC 2026
• ფენაზოპირიდინი: ფენაზოპირიდინი კატაში იწვევს მეთემოგლობინემიას და ჰაინცის სხეულაკებიან ჰემოლიზურ ანემიას; უსაფრთხო დოზა დადგენილი არ არის.
  კატას, რომელმაც 4 დღე დღეში სამჯერ 100 მგ მიიღო, ჰემოლიზი განუვითარდა და მოკვდა; ჯანმრთელ კატებში დღეში 65 მგ/კგ 3 დღის განმავლობაში ჰემოგლობინის თითქმის ნახევარი მეთემოგლობინად აქცია, დღეში 10-20 მგ/კგ-მაც კი გაზარდა ჰაინცის სხეულაკები. ეს ადამიანის შარდის გზების ტკივილის წამალია, ხშირად ცისტიტის კომბინირებულ პრეპარატებში: კატას არ მისცეთ.

  წყარო: Harvey & Kornick 1976
• ფლუოროურაცილი: 5-ფტორურაცილს (5-FU) კატაში არ იყენებენ ნეიროტოქსიკურობისა და სიკვდილის გამო.
  ჩვეულებრივ წყაროა ადამიანის 5%-იანი კანის კრემი: დაღეჭილი ტუბი ან ამ კრემით დამუშავებული კანის ლოკვა. კვლევაში დღეში 2 მგ/კგ პირით კატებში თავის ტვინის დაზიანებას იწვევდა. კატისთვის უსაფრთხო დოზა დადგენილი არ არის.

  წყარო: Saba et al. 2013
• ჩაის ხის ზეთი: კონცენტრირებულმა (100%) ჩაის ხის ზეთმა, რომელსაც ჩვეულებრივ პატრონი უსვამს კანზე რწყილის ან კანის პრობლემის გამო, ჩრდილოეთ ამერიკის შხამების ცენტრის ათი წლის მონაცემებით 106 კატა მოწამლა; მძიმე მოწამვლის რისკი ყველაზე მეტი ახალგაზრდა და პატარა კატებს ჰქონდათ.
  გაუზავებელი ჩაის ხის ზეთი კატას არ წაუსვათ.

  წყარო: Khan et al. 2014

ზედოზირების რისკი / სიფრთხილით

• აცეტილსალიცილის მჟავა: ასპირინი კატაში მხოლოდ ძალიან დაბალი დოზით, რამდენიმე დღის ინტერვალით და ვეტერინარის დანიშნულებით გამოიყენება (მაგალითად, თრომბის საწინააღმდეგოდ).
  კატა ასპირინს ძალიან ნელა გამოყოფს (ნახევარდაშლის პერიოდი დაახლოებით 37.5 საათი), ამიტომ ადამიანის რეჟიმით მიცემისას ის გროვდება: 325 მგ დღეში ორჯერ კატისთვის სასიკვდილო აღმოჩნდა, 80-120 მგ/კგ 10-12 დღის განმავლობაში კი მოწამვლას იწვევს. ადამიანის ტაბლეტი ძალიან ძლიერია, რომ კატას ზუსტი დოზა მისცეთ. ერთჯერადი დოზის ზღვარი დადგენილი არ არის.

  წყარო: MSD Vet Manual 2024
• დელტამეტრინი: კატაზე არ გამოიყენოთ.
  წყარო: ცნობარის კრიტიკული უკუჩვენება (პრეპარატის ეტიკეტი)
• ენროფლოქსაცინი: ბადურის ტოქსიკურობა კატაში — ამ ნივთიერების მთავარი რისკია და რიცხვები ეტიკეტებზეა.
  წყარო: ცნობარის კრიტიკული უკუჩვენება (პრეპარატის ეტიკეტი)
• კეტოპროფენი: კეტოპროფენი ევროკავშირში კატისთვის ნებადართულია (ვეტერინარული საინექციო ხსნარი და ტაბლეტები, ევროკავშირის ვეტერინარული პრეპარატების ბაზა).
  კატა მგრძნობიარეა არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების მიმართ: ერთ კვლევაში 2 მგ/კგ დღეში 3 დღის განმავლობაში ზრდასრულ კატებს კუჭის დაზიანება გაუჩინა. ადამიანის ტაბლეტი ძალიან ძლიერია, რომ კატას ზუსტი დოზა მისცეთ. გადაყლაპვის ზღვარი დადგენილი არ არის.

  წყარო: Takata et al. 2012
• მეთილენის ლურჯი: პირით რამდენიმე დღე მიცემისას, როგორც ძველ შარდის ანტისეპტიკურ ტაბლეტებში, მეთილენის ლურჯი კატებში იწვევდა ჰაინცის სხეულაკებიან ჰემოლიზურ ანემიას, ზოგჯერ ფატალურს; აშშ-ის FDA კატისთვის პერორალურ მეთილენის ლურჯის პრეპარატებს არაუსაფრთხოდ მიიჩნევს.
  მეთემოგლობინემიის ანტიდოტად ვენაში ერთმა დოზამ, 1.5 მგ/კგ, კატებში ის ანემიის გარეშე გამოასწორა; 4 საათის შემდეგ მეორე დოზამ ჰაინცის სხეულაკები გაზარდა.

  წყარო: FDA 21 CFR 500.27
• მელოქსიკამი: აშშ (FDA-ის ეტიკეტი, Metacam ინექცია): კატას მხოლოდ ერთი ინექცია, 0.3 მგ/კგ კანქვეშ.
  ეტიკეტის ჩარჩოიანი გაფრთხილებით, კატაში მელოქსიკამის განმეორებითი გამოყენება თირკმლის მწვავე უკმარისობასა და სიკვდილთან არის დაკავშირებული; ამის შემდეგ მელოქსიკამი ან სხვა NSAID აღარ მისცეთ. აშშ-ის პერორალური სუსპენზია მხოლოდ ძაღლისთვისაა.

  წყარო: ცნობარის კრიტიკული უკუჩვენება (პრეპარატის ეტიკეტი)
• მეტრონიდაზოლი: კატებში ნეიროტოქსიკურობა აღწერილია მაღალი დოზით ან ხანგრძლივი კურსით: დღეში 58 მგ/კგ 6 თვის განმავლობაში, დღეში 111, შემდეგ 222 მგ/კგ და დღეში 73.5-147 მგ/კგ დაახლოებით 40 დღე (ამ კატას ტვინის ღეროს ნეკროზი ჰქონდა).
  ორ კატაში ნიშნები წამლის შეწყვეტიდან რამდენიმე დღეში გაქრა. დაიცავით ეტიკეტის დოზა და ხანგრძლივობა.

  წყარო: Caylor & Cassimatis 2001
• პროპილენგლიკოლი: ყოველდღიურად პირით მიღებული პროპილენგლიკოლი (ნახევრად ნოტიო საკვები, პერორალური ხსნარები) კატაში დოზის შესაბამისად ზრდის ჰაინცის სხეულაკებს და ამცირებს ერითროციტების სიცოცხლეს, უკვე რაციონის 6%-ზე; რაციონის 41%-ზე ანემია გამოიწვია.
  აშშ კატის საკვებში მას არ უშვებს. ის ზოგიერთი წამლის გამხსნელიცაა: ეს ჩანაწერი განმეორებით პერორალურ მიღებას ეხება.

  წყარო: Christopher et al. 1989

როცა ეტიკეტზე სახეობა ზოგადად წერია

თუ ინსტრუქციაში მხოლოდ „ცხოველი" ან „ცხოველი, ფრინველი" წერია და ძაღლი ან კატა ცალკე დოზით არ არის, ჩათვალეთ, რომ ამ სახეობაზე დოზა ეტიკეტით დადგენილი არ არის.

რას ნიშნავს რეგისტრაცია

საქართველოში ვეტერინარულ პრეპარატს სურსათის ეროვნული სააგენტო არეგისტრირებს. ორი გზა არსებობს: ეროვნული რეგისტრაცია (შემადგენლობა, ხარისხის კონტროლი, უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები თითოეული სახეობისთვის) და სხვა ქვეყანაში უკვე რეგისტრირებული პრეპარატის აღიარება. ევროკავშირში, დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-ში ახალ პრეპარატს სჭირდება სამიზნე სახეობის უსაფრთხოების და საველე ეფექტურობის კვლევა, ხოლო გენერიკი დოკუმენტებით და ბიოეკვივალენტობით რეგისტრირდება. რეგისტრაცია ნიშნავს, რომ პრეპარატი ეტიკეტზე დაწერილი სახეობისა და დოზისთვისაა დაშვებული; სხვა სახეობაზე გამოყენება ექიმის პასუხისმგებლობაა.

ნიშნების განმარტება

• ტოქსიკურია ამ სახეობაზე სწორი დოზით ვეტერინარული გამოყენება არ აქვს.
• ეტიკეტით არ არის ამ სახეობაზე ინსტრუქცია ამ სახეობას არ მოიცავს.
• სიფრთხილით ეტიკეტით დაშვებულია, მაგრამ უსაფრთხოების ზღვარი ვიწროა; დოზა და ასაკი ზუსტად დაიცავით.
• ზედოზირების რისკი სწორი დოზით გამოიყენება, ზედოზირება სახიფათოა.

წყაროები

• Court MH, Greenblatt DJ. Pharmacogenetics 2000;10:355-69 (კატის UGT1A6).
• Boland LA, Angles JM. J Feline Med Surg 2010 (42 კატა, პერმეტრინი).
• Kelmer E et al. Israel J Vet Med 2020;75(3) (61 კატა).
• VMD (დიდი ბრიტანეთი), რჩევა პერმეტრინზე, 2014.
• Scalibor Protectorband 1.0 g, SPC (UPD 600000061275) · medicines.health.europa.eu ↗
• Seresto Foresto 1.25 g + 0.56 g, SPC (UPD 700000105524) · medicines.health.europa.eu ↗
• ეტიკეტები/SPC: EMA (Seresto, Scalibor), საქართველოს ვეტერინარული პრეპარატების რეესტრი.
• სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი (matsne.gov.ge).
• სია: ცნობარის ტოქსიკურობის ჩანაწერები და უკუჩვენებები, თითოეულის წყარო (i)-შია.