სახეობის უსაფრთხოება: ძაღლი

MDR1 (ABCB1-1Δ) მუტაცია

MDR1 (ABCB1) გენის მუტაციაა, რომელიც ზოგიერთ, ძირითადად მწყემსურ ჯიშს ახასიათებს (კოლი, ავსტრალიური ნაგაზი, შელტი და სხვ.). ასეთ ძაღლებში ზოგი პრეპარატი ადვილად აღწევს ტვინში: ლოპერამიდმა ჩვეულებრივ დოზაზეც შეიძლება ნევროლოგიური მოწამვლა გამოიწვიოს, ივერმექტინმა და სხვა მაკროციკლურმა ლაქტონებმა კი პროფილაქტიკურზე მაღალ დოზებზე (მაგ. ტკიპების სამკურნალოდ). მუტაცია გენეტიკური ტესტით დგინდება.

წყარო: ვაშინგტონის შტატის უნივერსიტეტი, ცხოველთა დაავადებების დიაგნოსტიკური ლაბორატორია (WADDL): MDR1 ძაღლებში ↗

წყარო: Mealey KL et al. Pharmacogenetics 2001;11:727-33 (ივერმექტინისადმი მგრძნობელობა კოლიში, MDR1-ის დელეცია)

• ამ მუტაციის მქონე ძაღლი ზოგიერთი წამლის მიმართ უფრო მგრძნობიარეა. ყველაზე ხშირია კოლიში, ავსტრალიურ ნაგაზში (მინიატურულშიც), გრძელბეწვიან უიპეტში, მაკნაბსა და სილკენ ვინდჰაუნდში; გვხვდება შეტლანდიურ ნაგაზში, გერმანულ ნაგაზში, ძველ ინგლისურ ნაგაზში, ბორდერ-კოლიში, მწყემსი ჯიშების ნაჯვარებსა და შერეულ ჯიშებშიც.
• ივერმექტინი, მილბემიცინი, მოქსიდექტინი და სელამექტინი გულის ჭიისა და პარაზიტების პროფილაქტიკის ეტიკეტის დოზით უსაფრთხოა; სხვა ფორმულაციებსა და დოზებზე დოზას ვეტერინარი არჩევს. მილბემიცინისა და მოქსიდექტინის პრეპარატების ეტიკეტებზე წერია, რომ კოლისა და მონათესავე ჯიშებში უსაფრთხოების ზღვარი ვიწროა.
• მუტაციის მქონე ძაღლში ლოპერამიდს უნდა მოერიდოთ; აცეპრომაზინს, ბუტორფანოლს, ზოგიერთ ქიმიოთერაპიულ პრეპარატს, ციკლოსპორინს, მაროპიტანტს და ონდანსეტრონს ვეტერინარის მიერ შერჩეული დოზა სჭირდება.
• გენეტიკური ტესტი (მაგალითად, ვაშინგტონის შტატის უნივერსიტეტის MDR1 ტესტი) აჩვენებს, აქვს თუ არა ძაღლს მუტაცია.

ცნობარში: მილბემიცინ ოქსიმი, მოქსიდექტინი

არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAID)

წყარო: Metacam (მელოქსიკამი) SPC, EMA: არ გამოიყენოთ სხვა NSAID-თან ან გლუკოკორტიკოსტეროიდთან ერთად

• ადამიანის NSAID-ები (იბუპროფენი, ნაპროქსენი, დიკლოფენაკი) ძაღლისთვის ტოქსიკურია; მათი დოზები ქვემოთ, სიაშია.
• ვეტერინარული NSAID მხოლოდ ეტიკეტის დოზით. არასოდეს მისცეთ ერთად ორი NSAID ან NSAID კორტიკოსტეროიდთან ერთად.

ცნობარში: იბუპროფენი, ნაპროქსენი, დიკლოფენაკი, მელოქსიკამი

პრეპარატები და ნივთიერებები, რომლებიც ძაღლში ტოქსიკური ან სახიფათოა

ცნობარის მონაცემებიდან: ძაღლის ტოქსიკურობის ჩანაწერები და კრიტიკული უკუჩვენებები, თითოეული წყაროთი.

ტოქსიკურია

• დიკლოფენაკი: მწვავე გადაყლაპვის ზღვარი გამოქვეყნებული არ არის.
  კვლევებში 3 მგ/კგ დღეში ორჯერ, 4 დღე, ღრმა წყლული და თირკმლის მაჩვენებლების მატება გამოიწვია, 1 მგ/კგ დღეში 4 კვირა კი ნაწლავის მძიმე დაზიანება; ძველი პერორალური LD50 59 მგ/კგ-ია. ძაღლში დიკლოფენაკი ნაღველით ბრუნდება ნაწლავში; თვალის წვეთებმაც კი გამოიწვია კუჭის ეროზია. ჩვეულებრივ ილოკება ან იღეჭება გელი ან კრემი.

  წყარო: EMA CVMP 2003
• თეობრომინი: დოზები თეობრომინისა და კოფეინის ჯამია.
  შემცველობა ერთ გრამში: რძიანი შოკოლადი დაახლოებით 2.3 მგ, მუქი 5-8 მგ, საკონდიტრო შოკოლადი 13-16 მგ, კაკაოს ფხვნილი 20-28 მგ, თეთრი შოკოლადი თითქმის არაფერი. ნიშნები 6-12 საათში იწყება და დიდხანს გრძელდება (თეობრომინის ნახევარდაშლის პერიოდი ძაღლში დაახლოებით 17.5 საათი).

  წყარო: MSD Vet Manual: chocolate
• იბუპროფენი: ნერვული სისტემის ნიშნები დაახლოებით 400 მგ/კგ-დან.
  ასაკი, თირკმლის დაავადება, დეჰიდრატაცია ან კორტიკოსტეროიდები ზღვრებს ამცირებს; მცირე განმეორებითმა დოზებმა (8 მგ/კგ დღეში) წყლული ხილული ნიშნების გარეშეც გამოიწვია.

  წყარო: Dunayer 2004 (ASPCA APCC)
• ნაპროქსენი: ძაღლში ნახევარდაშლის პერიოდი დაახლოებით 74 საათია (ენტეროჰეპატური ცირკულაცია), ამიტომ მცირე დოზაც გროვდება; ერთი 220 მგ ტაბლეტი დიდი ძაღლისთვისაც მნიშვნელოვანია.
  ერთი კვირა 5.6 მგ/კგ-მა შავი განავალი და სიფერმკრთალე გამოიწვია.

  წყარო: DeClementi 2013 (ASPCA APCC)
• ქსილიტოლი: ჰიპოგლიკემია შეიძლება 30-60 წუთში დაიწყოს (საღეჭი რეზინისას 12-18 საათამდე); ღვიძლის უკმარისობა შეიძლება 9-72 საათში განვითარდეს, წინასწარი ჰიპოგლიკემიის გარეშეც.
  გვხვდება უშაქრო საღეჭ რეზინსა და ტკბილეულში, ზოგ არაქისის კარაქსა და თხევად წამალში.

  წყარო: MSD Vet Manual: xylitol

ზედოზირების რისკი / სიფრთხილით

• აცეტილსალიცილის მჟავა: ასპირინი ძაღლში მხოლოდ ვეტერინარის დადგენილი დაბალი დოზით გამოიყენება (მაგალითად, თრომბის საწინააღმდეგოდ); ადამიანის ტაბლეტი ხშირად ძაღლის დოზაზე ძლიერია.
  განმეორებითი დოზები კუჭს ზომიერი რაოდენობითაც აზიანებს (25 მგ/კგ დღეში სამჯერ 2 დღეში ძაღლების ნახევარს ეროზია გაუჩინა); 100-300 მგ/კგ დღეში 1-4 კვირის განმავლობაში მოწამვლას იწვევს.

  წყარო: MSD Vet Manual 2024
• გაბაპენტინი: ადამიანის თხევადი გაბაპენტინი ქსილიტოლს შეიცავს — ძაღლს არ მიეცეს.
  წყარო: ცნობარის კრიტიკული უკუჩვენება (პრეპარატის ეტიკეტი)
• კეტოპროფენი: კეტოპროფენი ევროკავშირში ძაღლისთვის ნებადართულია (ვეტერინარული საინექციო ხსნარი და ტაბლეტები, ევროკავშირის ვეტერინარული პრეპარატების ბაზა).
  ადამიანის ტაბლეტი, კაფსულა ან გელი ძაღლის დოზაზე ბევრად მეტს შეიცავს და მას ვერ ჩაანაცვლებს; შემთხვევით გადაყლაპვისას ცხოველი ვეტერინარმა უნდა შეაფასოს. გადაყლაპვის ზღვარი გამოქვეყნებული არ არის (ერთჯერადი დოზის LD50 კვლევები: დაახლოებით 500 მგ/კგ).

  წყარო: EMA CVMP 1995
• პარაცეტამოლი (აცეტამინოფენი): პარაცეტამოლი ძაღლში ვეტერინარული დოზით გამოიყენება (დიდ ბრიტანეთში ძაღლისთვის ნებადართულია პარაცეტამოლისა და კოდეინის პრეპარატი).
  ამ დოზაზე მეტისას ძირითადად ღვიძლი ზიანდება; მეთჰემოგლობინემია დაახლოებით 200 მგ/კგ-დან. 40 მგ/კგ-ის შემდეგ აღწერილია მშრალი თვალი. განმეორებითი მიღება უფრო დაბალ დოზებზეც ზიანს აყენებს.

  წყარო: MSD Vet Manual 2024

როცა ეტიკეტზე სახეობა ზოგადად წერია

თუ ინსტრუქციაში მხოლოდ „ცხოველი" ან „ცხოველი, ფრინველი" წერია და ძაღლი ან კატა ცალკე დოზით არ არის, ჩათვალეთ, რომ ამ სახეობაზე დოზა ეტიკეტით დადგენილი არ არის.

რას ნიშნავს რეგისტრაცია

საქართველოში ვეტერინარულ პრეპარატს სურსათის ეროვნული სააგენტო არეგისტრირებს. ორი გზა არსებობს: ეროვნული რეგისტრაცია (შემადგენლობა, ხარისხის კონტროლი, უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები თითოეული სახეობისთვის) და სხვა ქვეყანაში უკვე რეგისტრირებული პრეპარატის აღიარება. ევროკავშირში, დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-ში ახალ პრეპარატს სჭირდება სამიზნე სახეობის უსაფრთხოების და საველე ეფექტურობის კვლევა, ხოლო გენერიკი დოკუმენტებით და ბიოეკვივალენტობით რეგისტრირდება. რეგისტრაცია ნიშნავს, რომ პრეპარატი ეტიკეტზე დაწერილი სახეობისა და დოზისთვისაა დაშვებული; სხვა სახეობაზე გამოყენება ექიმის პასუხისმგებლობაა.

ნიშნების განმარტება

• ტოქსიკურია ამ სახეობაზე სწორი დოზით ვეტერინარული გამოყენება არ აქვს.
• სიფრთხილით ეტიკეტით დაშვებულია, მაგრამ უსაფრთხოების ზღვარი ვიწროა; დოზა და ასაკი ზუსტად დაიცავით.
• ზედოზირების რისკი სწორი დოზით გამოიყენება, ზედოზირება სახიფათოა.

წყაროები

• ვაშინგტონის შტატის უნივერსიტეტი, ცხოველთა დაავადებების დიაგნოსტიკური ლაბორატორია (WADDL): MDR1 ძაღლებში · waddl.vetmed.wsu.edu ↗
• Mealey KL et al. Pharmacogenetics 2001;11:727-33 (ივერმექტინისადმი მგრძნობელობა კოლიში, MDR1-ის დელეცია)
• Metacam (მელოქსიკამი) SPC, EMA: არ გამოიყენოთ სხვა NSAID-თან ან გლუკოკორტიკოსტეროიდთან ერთად
• სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი (matsne.gov.ge).
• სია: ცნობარის ტოქსიკურობის ჩანაწერები და უკუჩვენებები, თითოეულის წყარო (i)-შია.